Zwart Nazareth

22 Feb

Een tijdje geleden kwam er een collega mijn kantoor binnen en vroeg of ik meeging naar een project. Het ging om opname van de plaatselijke situatie als voorbereiding op de uitvoering van wat werkzaamheden die het gevolg waren van maatregelen die door de Milieudienst aan onze opdrachtgever waren opgelegd.
Het werk moest worden uitgevoerd in een bedrijf wat drank produceert en waar kan dat anders zijn dan in Schiedam en nog wel in het oude centrum aan de Zijlstraat.

Alcohol is, zoals bekend een versnapering waar je verstandig en vooral met mate mee om moet gaan maar is in verdampte vorm ook een zeer brandbaar goedje en daarom zouden wij, ons bedrijf, wat apparatuur gaan plaatsen om langs elektronische weg te detecteren of er sprake is van alcoholdampen en wanneer dat onverhoopt het geval mocht zijn dat dat vervolgens luid en duidelijk, dus respectievelijk akoestisch en optisch aan het personeel wordt kenbaar gemaakt en dat vervolgens automatisch alle elektrische apparatuur, die mogelijkerwijs vonken kunnen veroorzaken, wordt uitgeschakeld.
Om het eenvoudig te zeggen; elke schakelaar die je bedient veroorzaakt een klein vonkje, vandaar dat elektriciens ook wel “vonkentrekkers” genoemd worden……. maar ik dwaal af.

Verder wordt er een ventilatiesysteem aangebracht wat enerzijds zorgt voor luchttoevoer en anderzijds voor luchtafvoer via een elektrisch bedienbaar dakluik.
Diegene die goed oplet zal nu zeggen; hoe kan die ventilatie en dat dakluik elektrisch bediend worden als de elektriciteit is uitgeschakeld.
De aansluitkasten voor die apparatuur worden z.g. explosie-proef uitgevoerd. Je ziet; overal is aangedacht.

We komen in de Zijlstraat aan en melden ons bij de hoofdingang van wat volgens ons het bedrijf zou moeten zijn.
Dit bleek niet het geval en we worden doorgestuurd met het verzoek om ons 50 meter verderop te melden in een heel oud pand wat kennelijk vroeger een directie woning moet zijn geweest.

Toen we door de voordeur naar binnen gingen kwamen we in een lange met marmer bekleedde gang. Aan het eind bevond zich een raam wat vroeger dienst deed als loket en verder een prachtige authentieke houten draaitrap.

We bevonden ons dus kennelijk in een oude patriciërs woning wat tegenwoordig dienst doet als kantoor.

Het pand deed van binnen aan niets denken van wat de titel van dit stukje suggereert.

In Schiedam kwam ik voor mijn werk bijna nooit en de nieuwe verfrissende ervaring is leuk en welkom. Nu waren ‘verfrissend’ en ‘Schiedam’ in de 19e eeuw niet bepaald een synoniem van elkaar. Schiedam stond bekend om zijn vele jeneverstokerijen en de rook die al die pijpen uitbraakten en de stad onder een roetlaagje verstopten, bezorgde Schiedam de bijnaam Zwart Nazareth. Daar is nu niets meer van te merken, maar in die tijd had je bijzonder veel pech als je wieg in Schiedam stond. Geert Mak schrijft erover in De Eeuw van mijn Vader, de familie van Geert komt namelijk uit Schiedam. En als ik het goed heb schreef Drs. P. er gedichten over.

Schiedam was dus destijds het centrum van de jeneverwereld, maar daar is tegenwoordig niks meer van over. Hetzelfde geldt overigens voor het naburige Vlaardingen. Dat was vroeger een vissersdorp maar de enige visser die je er nu nog kan tegenkomen is een verdwaalde zwerver die etensresten uit een prullenbak vist.

Waarom vroeger Schiedam Zwart Nazareth werd genoemd wordt verder nog eens uitgelegd in het volgende gedicht en de begeleidende tekst.

Zwarth Nazareth
Stap op je fiets, fotograaf van verlaten
fabriekshallen, fiets naar de schaduw
van koning David in de stad van de stokers

waar de mooikijker werkt en de houtsnippers
gloeien in de kolf van de alchimisten
die goud maken van vissen. Breng er twee mee,

een in je linker en een in je rechter fietstas,
want wij willen het evenwicht bewaren
in het delicate licht van de koude middag.

Trek het witte vlees van de zee de mantel uit
en besprenkel het met het sap van citroenen.
Eet als de avond valt. Prijs de dag niet eerder.
De verklarende tekst van het bovenstaande gedicht Zwarth Nazareth is als volgt:
Het gedicht is te vinden in de bundel “Groeten uit Zwart Nazareth” – gedichten over Schiedam, samengesteld en ingeleid door Jan van Bergen en Henegouwen en Ruud Aret.
Wie in deze bundel op zoek gaat naar hartstochtelijke gedichten komt bedrogen uit. Het ligt niet in de aard van de Schiedammer zich op dergelijke wijze te uiten.
Hierin is opgenomen het gedicht ‘Zwart Nazareth’ (Eerst varen, dan leven, Veen, 1998) dat ik schreef voor kunstenaar/fotograaf en straatgenoot Harry Sengers, die elke zaterdagmiddag naar Schiedam fietste om bij een oude visboer makrelen te kopen die op traditionele wijze werden gerookt.
Hartstikke heerlijke makrelen.
Soms belde hij aan of hij er een paar voor mij mee moest brengen. De viswinkel bestaat niet meer. ‘de schaduw van koning David’ verwijst naar de Schiedamse kunstenaar Diet Wiegman, die een sculpture uit afval maakte die, wanneer er licht op valt, de David van Michelangelo op een wand projecteert, ‘waar de mooikijker werkt’ naar Daan van Golden, van wie gezegd is dat hij net zo lang naar zijn werk kijkt tot het ‘mooi’ is.
Zwart Nazareth is de bijnaam van Schiedam uit de tijd dat de stad zwart zag van het roet dat de talloze jeneverstokerijen uitstootten, waarom Nazareth is niet bekend, maar zal te maken hebben met gelovigheid van de Schiedammers, misschien met de hoop op de geboorte van de Messias.

De al sinds jaar en dag, wereldberoemde band in Rotterdam en omstreken genaamd Amazing Stroopwafels heeft er ook een prachtig nummer over gemaakt en dat gaat als volgt:

Hij ziet aan ‘t einde van de lange dijk
Een stad waar korenmolens staan
Een lokkend vergezicht voor reizigers
‘T is nog een goed kwartier te gaan
Maar dichterbij ‘t is onbestemd
Een vreemde geur die hem beklemt

“Achter de Teerstoof”, “Verbrande Erven”
Daar woont het grauw, Jan met de pet
Open riolen waar zelfs de ratten sterven
Welkom in Zwart Nazareth

Tussen de huizen aan de smalle gracht
Hangt kolendamp en afvalstank
Hij loopt behoedzaam donkere stegen in
En alles ademt sterke drank
De branderijen braken vuur
Wat doet hij op dit late uur?

“Achter de Teerstoof”, “Verbrande Erven”
Daar woont het grauw, Jan met de pet
Open riolen waar zelfs de ratten sterven
Groeten uit Zwart Nazareth

En vuile kinderen drommen om hem heen
In sloppen heerst de difterie
Hij komt op goed geluk het doolhof uit
Voor de hervormde pastorie
Een vrouw vraagt ” Viel de reis u mee?
U bent de nieuwe dominee!”

“Achter de Teerstoof” , “Verbrande Erven”
Daar woont het grauw, Jan met de pet
Open riolen waar zelfs de ratten sterven
Groeten uit Zwart Nazareth
Schiedam , Zwart Nazareth.
Tekst en muziek: Wim Kerkhof

Om jullie mee te laten genieten van dit prachtig stukje historisch, maar verborgen, Schiedam hierna een kleine selectie van de foto’s die ik gemaakt heb.
Bij het pandje bleek zich tot onze verbazing ook een museum te vinden en verder mochten we in een kelder waar al jaren voor miljoenen euro’s aan alcohol in eikenhouten vaten ligt opgeslagen.
Alleen omdat we wat bestaande techniek moesten bekijken mochten wij bij hoge uitzondering naar binnen.

Klik op de betreffende thumbnail (duimnagel als foto) om deze te vergroten!

Advertisements

2 Responses to “Zwart Nazareth”

  1. ber janse June 7, 2009 at 4:55 pm #

    leuk verhaal,jammer dat ik niet de herkomst van de naam “nazareth” hieruit kan destileren.
    groet ber janse.

  2. Gerard de Winter December 4, 2009 at 1:29 pm #

    Zwart Nazareth
    De vele roetuitstoot van al die ruim 390 branderijen en distilleerderijen die in Schiedam tijdens de 19e eeuw werkzaam waren gaven de Schiedamse binnenstad een zwart aanzien. Dit woord zwart is heel verklaarbaar, ook de predikant Haverschmidt benoemde dit een van zijn gedichten over Schiedam, maar Nazareth? Niemand heeft dit echt kunnen verklaren en men zo veel later een veel te makkelijke link gelegd naar de Bijbel, want Nazareth is toch immers een Bijbelse naam?
    Je moet immers over veel fantasie beschikken om die tekst te linken naar de spreuk uit Johannes 1:47 – En Nathael zeide tot hem: Kan uit Nazareth iets goed komen? Volgens mij ver gezocht, zeker als je dit stukje bijbeltekst in zijn geheel bestudeer, slaat dit helemaal nergens op, in ieder geval niet op Schiedam!!

    Ik denk dat die naam niet gezocht moet worden in het Bijbelse Nazareth, maar naar het Belgische Nazareth. Dit dorpje ligt 90 km beneden Gent en het interessante hiervan is dat er in die tijd een grote link bestond naar Schiedam.
    Eind 19e eeuw werden in deze streek ruim 22 branderijen in gebruik gesteld door boeren uit de omgeving, die naast Jenever ook het restproduct spoeling gingen gebruiken voor hun eigen veehouderij en die granen haalde men overigens ook van de eigen landerijen of uit hun omgeving. In die zelfde periode kreeg Schiedam de naam Zwart Nazareth.

    Schiedam had zeker twee eeuwen eerder ervaring op het gebied van distilleren en branden, het is voor de hand liggend dat deze beginnende (boeren) branders zakelijk hun oor te luister hebben gelegd in Schiedam, misschien in de Korenbeurs (waren al die ervaren handelaren bijeen kwamen), of in het overliggend cafe/koffiehuis, waar de handelaren toentertijd na afloop van de Beurs informeel tot grotere zaken kwamen onder het genot van een borrel. Die handelaren gaven elkaar allemaal bijnamen, waarschijnlijk is toen ook Zwart Nazareth geboren. Stel je voor, dat er een nieuw gezicht binnenkwam en men vroeg aan deze vreemdeling: waar komt u vandaan? uit Nazareth was dan het antwoordt, dit moet dolle pret gegeven hebben onder die borrelende vrolijke handelaren en de naam Zwart Nazareth was zo al vlug geboren!
    Grote distillateurs zoals Nolet kopen nog steeds hun mout bij Villiers. Dit bedrijf uit 1880 is gelegen te Deinze op een steenworp afstand van Nazareth dus nog steeds is er een band met die streek.

    Het enige Schiedamse bedrijf dat nog op ambachtelijke wijze moutwijn maakt is branderij De Tweelingh dat .a. onderdeel uitmaakt van de UTO gevestigd aan de Zijlstraat en Noordsingel.

    Vriendelijke groet: Gerard de Winter – http://www.schiedamkrant.nl

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: